Nöbetçi Eczaneler
ABD, havacılık sektöründe kalan en önemli kurşun kaynaklarından birini ortadan kaldırmaya hazırlanıyor. Federal Havacılık İdaresi FAA, genel havacılık filosunu kurşunsuz benzine geçirmek için uygulanacak yol haritasını 30 Temmuz’da kamuoyuna açıkladı.
Plan; yeni yakıtların test edilmesi ve uçaklarda kullanımına izin verilmesi, piyasada gerçek operasyon deneyimi kazanılması, ülke çapındaki dönüşümün gerçekleştirilmesi ve Alaska’nın özel koşullarına uygun ayrı bir geçiş sürecinin yürütülmesi olmak üzere dört aşamadan oluşuyor.
Yolcu Uçakları Bu Yakıtı Kullanmıyor
FAA’in planı, Boeing 737 veya Airbus A320 gibi jet motorlu ticari yolcu uçaklarını kapsamıyor. Havayollarının kullandığı jet yakıtında kurşun bulunmuyor.
Dönüşümün merkezinde eğitim, özel uçuş, hava taksi, tarımsal havacılık ve bölgesel ulaşım gibi alanlarda kullanılan piston motorlu uçaklar yer alıyor. Bu uçakların önemli bir bölümü halen “100LL” olarak bilinen 100 oktanlı, düşük kurşunlu havacılık benziniyle çalışıyor.
100LL’deki kurşun, özellikle yüksek performanslı piston motorlarında kontrolsüz yanmayı ve motora zarar verebilecek vuruntuyu önlemeye yardımcı oluyor. Bu nedenle otomobillerde kurşunlu benzinden yıllar önce vazgeçilmesine rağmen havacılıktaki dönüşüm daha karmaşık ve uzun süreli bir sertifikasyon çalışması gerektiriyor.
Üç Kurşunsuz Yakıt Test Ediliyor
FAA, geçişin ilk aşamasında üç farklı 100 oktanlı kurşunsuz yakıtı değerlendiriyor:
GAMI tarafından geliştirilen G100UL, Swift Fuels’ın 100R yakıtı ve LyondellBasell ile VP Racing tarafından geliştirilen UL100.
G100UL, ek tip sertifikası aracılığıyla ABD’de tip sertifikalı uçakların neredeyse tamamında ve kıvılcım ateşlemeli piston motorlarının tamamında kullanılmak üzere onaylandı. Swift 100R’nin kullanım izni ise binden fazla piston motorunu ve bunlara karşılık gelen uçak modellerini kapsıyor. UL100’ün motor, uçuş ve malzeme uyumluluğu testleri devam ediyor.
FAA, bu yakıtları mevcut 100LL ile karşılaştırarak motor performansını, vuruntu dayanımını, yakıt sistemlerinde kullanılan malzemelerle uyumluluğunu ve farklı yakıtların birbirine karıştırılıp karıştırılamayacağını inceleyecek.
İlk Aşama 2027’de Tamamlanacak
FAA’in programına göre ilk aşamadaki yakıt izinleri ve karşılaştırmalı testlerin 2027 ilkbaharına kadar tamamlanması planlanıyor. Kurum, elde edilen sonuçların ardından geçiş planının daha ayrıntılı ikinci sürümünü 2027’nin sonlarına doğru yayımlayacak.
İkinci aşamada kurşunsuz yakıtların daha fazla uçakta ve havalimanında kullanılması sağlanacak. Üretim, depolama, dağıtım ve gerçek uçuş operasyonlarında karşılaşılan sorunlar takip edilecek. Bu aşamanın 2028’in ortası veya sonuna kadar devam etmesi bekleniyor.
Üçüncü aşamada Alaska dışındaki havalimanlarında 100LL’nin yerini kurşunsuz alternatiflerin alması hedefleniyor. Son aşama ise coğrafi koşulları ve yakıt tedarikinin zorluğu nedeniyle Alaska’ya ayrılacak.
Havalimanlarını Zorlu Bir Dönüşüm Bekliyor
Geçiş yalnızca uçak motorlarının yeni yakıtla çalışıp çalışmadığının belirlenmesinden ibaret değil. Yakıt üreticilerinin yeterli kapasiteye ulaşması, dağıtım ağlarının kurulması ve havalimanlarındaki depolama sistemlerinin yeni yakıta uygun hale getirilmesi gerekiyor.
Özellikle yalnızca tek bir havacılık benzini tankına sahip küçük havalimanlarında 100LL ile kurşunsuz yakıtı uzun süre yan yana sunmak mümkün olmayabilir. Bu havalimanlarında dönüşümün belirli bir tarihte, koordineli ve kontrollü şekilde gerçekleştirilmesi gerekecek. Bazı uçaklar için yalnızca yeni yakıt etiketi ve uçuş el kitabı güncellemesi yeterli olurken bazı modellerde teknik değişikliklere ihtiyaç duyulabilecek.
FAA ayrıca geçişin büyük ölçüde piyasa tarafından şekilleneceğini kabul ediyor. Hangi yakıtın yaygınlaşacağı; üretim maliyetine, satış fiyatına, uçak uyumluluğuna ve havalimanlarına düzenli olarak ulaştırılıp ulaştırılamamasına bağlı olacak.
Hedef 2030, Alaska İçin 2032
ABD’de 2024 yılında kabul edilen FAA Yeniden Yetkilendirme Yasası, piston motorlu uçaklarda kurşunlu yakıt kullanımının ülke genelinde 2030 sonuna kadar güvenli biçimde kaldırılmasını hedefliyor. Uzak yerleşimlerin hava ulaşımına yoğun biçimde bağımlı olduğu Alaska’ya ise 2032 sonuna kadar ek süre tanınıyor.
ABD Çevre Koruma Ajansı EPA, piston motorlu uçaklardan yayılan kurşunun halk sağlığını ve çevreyi tehlikeye atabilecek hava kirliliğine katkıda bulunduğuna 2023 yılında resmen karar vermişti. EPA’ya göre kurşunlu yakıt kullanan piston motorlu uçaklar, ABD’de havaya yayılan kurşunun en büyük kaynaklarından biri olmayı sürdürüyor.
FAA’in açıkladığı plan, 100LL’nin hemen yasaklanacağı anlamına gelmiyor. Kurşunlu yakıt, güvenli ve yeterli miktarda temin edilebilen bir alternatif oluşturulana kadar kullanılmaya devam edecek. Ancak yayımlanan yol haritası, yaklaşık bir asırdır piston motorlu havacılığın temel yakıtlarından biri olan kurşunlu benzinin kullanımının sona erdirilmesi için bugüne kadarki en kapsamlı adımı oluşturuyor.