Hava Taksi Dünyasında Soğuk Savaş

Sosyal medyada eVTOL üreticileri arasında sıkça gördüğümüz “pazarı birlikte büyütelim” tonunun çatladığı görülüyor. Son işaret: Joby Aviation, rakibi Archer Aviation’ı kurumsal casuslukla suçlayan bir dava açtı. Joby, Archer’ın bir gayrimenkul geliştiricisiyle yapacağı anlaşmada Joby’yi saf dışı bırakmak için çalıntı iç bilgileri kullandığını iddia ediyor.

Dava haberinin çıkmasından dakikalar sonra Archer CEO’su Adam Goldstein şu açıklamayı yaptı:

“Net olayım: Archer’ın bu geliştiriciyle hiçbir anlaşması yok. Joby’nin suçlamaları tamamen hayal ürünü. Joby’nin neden sinirlendiğini anlıyorum… bizi defalarca önemli anlaşmaları kazanırken izlediler. Önce Overair, sonra Olimpiyatlar, ardından Lilium patentleri ve Hawthorne Havalimanı. Teklif bile vermediğimiz bir anlaşma için bize dava açmaları akıl almaz. Sanırım çaresizlik gerçekten de muhakemeyi gölgeliyor.”

Gerilim artarken, bir zamanlar “iş birliği odaklı” olarak pazarlanan eVTOL dünyası artık sessiz bir soğuk savaşa daha çok benziyor.

Joby’nin iddiaları

Kaliforniya Eyalet Yüksek Mahkemesi’ne (Santa Cruz) sunulan davada Joby şunları öne sürüyor:

• Joby’nin ABD eyalet ve yerel politika sorumlusu olan eski çalışanı George Kivork, Temmuz ayında istifa etmeden iki gün önce onlarca iç dosyayı indirip bazılarını kişisel e-postasına gönderdi.

• Kivork daha sonra, iddiaya göre tarafından işe alınarak, Archer Aviation’a katıldı.

• Ağustos ayında Joby’nin uzun süreli bir iş ortağı, Archer’ın kendilerine “daha kârlı bir teklif” sunduğunu söyleyince, Joby rakibinin gizli şartlara eriştiğini düşündü.

• Joby, bu iç bilgilerin Archer’a müzakerelerde haksız avantaj sağladığını iddia ediyor.

• Şirket, ortağın gizlilik ihlali nedeniyle anlaşmayı feshetmeye bile hazırlandığını söylüyor.

Joby durumu şöyle tanımlıyor:
“Planlanmış ve kurgulanmış kurumsal casusluk.”

Ayrıca Kivork’un, iç soruşturmaya rağmen dosyaları iade etmeyi reddettiği belirtiliyor.

Archer’ın yanıtı

Archer suçlamaları kesin bir dille reddediyor ve davayı, “lider bir rakibi yavaşlatmaya yönelik temelsiz bir girişim” olarak nitelendiriyor.

Archer’ın Hukuk ve Strateji Direktörü Eric Lentell’e göre:

• Şikayette tek bir somut ticari sır bile belirtilmiyor,

• İlgili çalışan teknik bir pozisyonda değildi,

• Archer, gizli bilgilerin kötüye kullanımını önleyen sıkı işe alım prosedürlerine sahip.

Bir sonraki duruşma 20 Mart 2026’da yapılacak.

Neden önemli?

Bu dava, eVTOL dünyası açısından kritik bir zamanda geliyor:

• Şirketler ticari uçuşlar için FAA sertifikası yarışında.

• ABD’de Trump yönetimi altında kurulan yeni eVTOL pilot programı geliştirmeyi hızlandırıyor.

• Amazon’un desteklediği Beta Technologies gibi büyük oyuncular halka açılıyor.

• Joby ve Archer hisseleri yükselişte; Joby yıllık bazda %100’ün üzerinde artmış durumda.

Rekabet sertleşiyor, riskler büyüyor.

Bu sektör için bu ilk hukuki mücadele değil. Archer, 2023’te Boeing’in sahibi olduğu Wisk Aero ile yürüttüğü ticari sır davasını anlaşmayla sonlandırmış ve Wisk’i otonom teknoloji ortağı olarak seçmişti.

Sonuç

Bir zamanlar hava taksilerin geleceğini birlikte inşa etmek için birleşmiş gibi görünen sektör artık ciddi fay hatları gösteriyor. Dışarıdan iş birliği odaklı görünen tablo, perde arkasında çok daha rekabetçi.

eVTOL yarışı artık sadece sertifika almakla ilgili değil; hayatta kalma, alan kazanma ve kontrol mücadelesi.