Nöbetçi Eczaneler
SpaceX’e ait kullanımdan kaldırılmış bir Falcon 9 roket parçasının Ay yüzeyine çarptığı tahmin ediliyor.
2025-010D olarak takip edilen roketin üst kademesi, 15 Ocak 2025’te gerçekleştirilen “Ghost Riders in the Sky” görevi kapsamında uzaya gönderilmişti. Falcon 9 roketi bu görevde Firefly Aerospace’in Blue Ghost Ay aracını ve Japon şirket ispace’in Resilience iniş aracını taşıdı.
Görevin tamamlanmasının ardından Dünya atmosferine yönlendirilemeyen üst kademe, yaklaşık bir buçuk yıl boyunca Dünya ile Ay arasındaki bölgede kontrolsüz biçimde hareket etti.
Yapılan yörünge hesaplamaları, roket parçasının 5 Ağustos 2026’da Ay’ın Dünya’dan görülmeyen uzak yüzeyine çarpacağını gösterdi. Çarpışma noktasının Bell ve Einstein kraterleri arasında bulunduğu tahmin ediliyor.
Ay’a Saatte Yaklaşık 8 Bin 700 Kilometre Hızla Çarptı
Yaklaşık 4 ton ağırlığında ve bir okul otobüsü büyüklüğündeki roket parçasının Ay yüzeyine saniyede yaklaşık 2,4 kilometre, yani saatte yaklaşık 8 bin 700 kilometre hızla ulaştığı hesaplandı.
Bilim insanlarına göre çarpışma, Ay yüzeyinde yaklaşık 40 metre çapında yeni bir krater oluşturmuş olabilir. Ancak olay Ay’ın Dünya’dan doğrudan görülemeyen bölümünde gerçekleştiği için çarpışma anı teleskoplarla canlı olarak izlenemedi.
Çarpışmanın kesin olarak doğrulanabilmesi için bölgenin önceki ve sonraki uydu görüntülerinin karşılaştırılması gerekiyor. NASA’nın Lunar Reconnaissance Orbiter aracı ile Güney Kore’nin Danuri Ay yörünge aracının ilerleyen dönemde bölgeyi görüntülemesi bekleniyor.
🚀Zużyty stopień rakiety SpaceX Falcon 9 rozbił się o niewidoczną stronę Księżyca z prędkością 8700 km/h, tworząc nowy krater po misji księżycowej z początku 2025 roku.pic.twitter.com/U3lB08vHLQ
— Mateusz Grzeszczuk – Podróż bez Paszportu (@PBPaszportu) August 5, 2026
Roket Parçası Neden Dünya’ya Dönmedi?
SpaceX, Falcon 9 roketlerinin birçok görevinde üst kademeyi kontrollü şekilde Dünya atmosferine yönlendiriyor. Roket parçaları atmosfere girerken büyük ölçüde yanıyor ve kalan parçalar güvenli okyanus bölgelerine düşüyor.
Ancak Ay’a veya derin uzaya gerçekleştirilen görevlerde roketin taşıdığı yükü hedeflenen yörüngeye ulaştırmak için daha fazla yakıt kullanması gerekiyor. Bu nedenle bazı görevlerin sonunda üst kademeyi yeniden Dünya atmosferine sokacak kadar yakıt kalmayabiliyor.
2025-010D kodlu roket parçası da görev sonunda Dünya’ya döndürülemedi. Dünya, Ay ve Güneş’in kütle çekim etkileri ile Güneş ışınım basıncı, parçanın yörüngesini zaman içerisinde değiştirerek onu Ay’a çarpacak bir rotaya taşıdı.
Dünya İçin Bir Tehlike Oluşturmadı
Çarpışmanın Dünya veya Ay’daki mevcut görevler açısından doğrudan bir tehlike oluşturmadığı bildirildi.
Ay’ın atmosferi bulunmadığı için roket parçası yüzeye ulaşmadan önce yanmadı veya önemli ölçüde yavaşlamadı. Bunun yerine yüksek hızla doğrudan yüzeye çarparak büyük miktarda Ay toprağı ve kaya parçasını çevreye savurmuş olabilir.
Çarpışmanın ortaya çıkardığı toz bulutunun kısa sürede yeniden yüzeye çökmesi bekleniyor.
A few hours ago… very early Wednesday morning an upper stage of a falcon 9 SpaceX rocket left over from a 2025 launch crashed into our moon. It was ~size of a school bus & ~ 4 tons. It was traveling ~5,400 mph. No real video as of yet is showing good details at time of impact.… pic.twitter.com/3jPiVMlwbl
— North_ (@North_1982) August 5, 2026
Bilim İnsanları İçin Önemli Bir Deney Fırsatı
Kontrolsüz çarpışma bir uzay çöpü problemi olarak değerlendirilse de bilim insanlarına önemli bir araştırma fırsatı da sunuyor.
Roket parçasının boyutu, ağırlığı, şekli, dönüş hızı ve çarpışma hızı önceden hesaplandığı için oluşacak kraterin özellikleriyle bu veriler karşılaştırılabilecek. Böylece farklı cisimlerin Ay yüzeyinde nasıl krater oluşturduğu daha iyi anlaşılabilecek.
Araştırmacılar, roket parçasının yaklaşık yedi dakikada kendi çevresinde bir tur attığını ancak gözlem sürecinde dönüş süresinin sekiz saniyeden fazla değiştiğini belirledi. Ayrıca yapılan tayf incelemelerinde roketlerde kullanılan ısı kontrol malzemeleriyle uyumlu izlere rastlandı.
Ay’a Çarpan İlk Roket Parçası Değil
Bu olay, kontrolsüz bir roket parçasının Ay’a çarptığı ilk vaka değil.
4 Mart 2022’de kimliği uzun süre tartışılan başka bir roket gövdesi Ay’ın uzak yüzeyindeki Hertzsprung Krateri yakınlarına çarpmıştı. NASA’nın Lunar Reconnaissance Orbiter aracı daha sonra bölgede en geniş noktası yaklaşık 28 metre olan alışılmadık bir çift krater tespit etmişti.
Söz konusu parçanın başlangıçta SpaceX’in 2015 yılında fırlattığı bir Falcon 9 roketine ait olduğu düşünülmüş, daha sonra yapılan incelemeler parçanın Çin’in 2014 tarihli Chang’e 5-T1 görevinin roket kademesi olduğunu göstermişti.
Ay Çevresindeki Uzay Çöpleri Artıyor
Ay görevlerinin sayısının artması, Dünya ile Ay arasındaki bölgede takip edilmesi zor olan insan yapımı cisimlerin sayısını da yükseltiyor.
Bu bölgedeki cisimler Dünya yörüngesindeki uydular kadar düzenli takip edilemiyor. Görevi sona eren roket kademelerinin ve başarısız uzay araçlarının gelecekte hangi yörüngeye gireceği bazen yıllar öncesinden kesin biçimde belirlenemiyor.
Uzmanlar, özellikle Ay yüzeyinde kalıcı üslerin kurulmasının planlandığı yeni dönemde roket parçalarının kontrolsüz bırakılmasının daha ciddi riskler yaratabileceğine dikkat çekiyor.
SpaceX roketinin Ay’a çarpması, bugün Dünya için bir tehlike yaratmasa da gelecekte Ay çevresindeki trafiğin ve uzay çöplerinin daha düzenli takip edilmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.