New York-Cape Town uçuşu gerçekleştirmek üzere havalanan United’ın B787-9 Dreamliner tipi uçak spoiler arızası yaşayınca kalkış yaptığı havalimanına geri dönmek zorunda kaldı.
Dün gerçekleşen olayda UA1122 sefer sayılı seferde aksama meydan geldi. Uçak kalkıştan yaklaşık 450 km mesafe kat etmiş ve Atlantik Okyanusu üzerinde seyir halindeyken pilotlar spoilerlerde bir sorun olduğunu fark etti.
Yolcu ve şirket güvenliğini riske atmak istemeyen pilotlar Newark Liberty Havalimanı kulesine durumu bildirdi. Pilotlar sorunu anlatarak geri dönmek istediklerini söylediler.
Uçak, ilk kalkışından yaklaşık iki saat sonra, 22R pistine sorunsuz bir şekilde indi.
Aviation Herald’a göre, uçaktaki bir yolcu, uçak gövdesinden belirgin titreşimler geldiğini bildirdi. Yolcu bu olayın, uçağın kalkışından yaklaşık 30 dakika sonra meydana geldiğini söyledi.
Spoilerler: Tanım ve Temel Çalışma Prensibi
Spoilerler, uçağın kanat yüzeyine yerleştirilen ve uçuş sırasında açılabilen yüzeylerdir. Kanat üzerindeki düzgün hava akımını bozarak, kanadın kaldırma kapasitesini azaltırlar. Bu işlem, spoilerin kanat yüzeyi üzerinde açılmasıyla başlar. Kapalı durumda olan spoiler, uçağın kanadının üst yüzeyinde yer alırken, açıldığında yukarı doğru yükselir. Kanadın üzerindeki hava akımını bozan spoiler, kaldırma kuvvetini doğrudan etkileyerek lift kuvvetinin azalmasına sebep olur. Kaldırma kuvvetinin azalması, uçağın uçuş sırasında irtifa kaybetmesine yardımcı olur. Bu etki ayrıca, uçakların daha hızlı ve etkili bir şekilde yavaşlamasına ve durmasına olanak tanır.
Spoilerlerin açılması, aynı zamanda sürükleme kuvvetinin artmasına yol açar. Bu özellik, uçuş sırasında hız kesmek amacıyla kullanılır. Spoilerler, özellikle hız kontrolü sağlamak ve uçak iniş sırasında daha kısa mesafelerde durabilmesi için önemlidir.
Spoilerlerin Uçuş Kontrolü ve Roll Yönündeki Etkileri
Spoilerlerin en önemli kullanım alanlarından biri, uçuş esnasında roll (yatış) kontrolüdür. Uçakların yatış hareketini kontrol etmek için kullanılan aileronlar, bazen etkili olmayabilir veya istenmeyen sürükleme kuvvetleri oluşturabilir. İşte bu noktada, spoilerler devreye girer. Özellikle düşük hızlarda, uçak kontrolünde aileronlar ile birlikte çalışan spoilerler, uçuş sırasında daha hızlı ve etkili bir yatış hareketi sağlar. Spoilerlerin açılması, kanadın üst yüzeyindeki hava akımını bozarak, o kanadın daha hızlı düşmesini sağlar. Bu sayede, daha seri bir dönüş elde edilir.
Spoilerler, roll kontrolü sırasında daha verimli bir çözüm sunar çünkü, aileronlar ile karşılaştırıldığında, spoilerlerin aerodinamik özellikleri daha hızlı ve etkili bir yatış hareketi sağlar. Aileronların aksine, spoilerler ters yönde sürükleme kuvveti yaratmaz, bu da roll hareketinin daha düzgün bir şekilde gerçekleşmesini sağlar.
Spoilerlerin Asimetrik Kullanımı ve Roll Yardımı
Spoilerlerin asimetrik kullanımı, uçakların roll hareketi sırasında çok önemli bir rol oynar. Özellikle, uçuş sırasında daha hızlı bir şekilde roll yapmak gerektiğinde, spoilerler simetrik bir şekilde açılmaz. Bir kanattaki spoilerin daha fazla açılması, o kanadın lift (kaldırma kuvvetini) azalmasına neden olurken, diğer kanattaki spoilerin daha az açılmasıyla birlikte roll hareketi gerçekleşir. Bu durum, uçakların dönüş yeteneklerini ve manevra kabiliyetlerini artırır.
Bu aerodinamik özellik, uçakların manevra sırasında daha fazla kontrol edilmesine olanak sağlar. Yatış sırasında, spoilerlerin kanat yüzeyinde oluşturduğu değişiklikler, uçağın çok daha verimli bir şekilde düşmesini sağlar. Ayrıca, spoilerlerin, kanadın burkulmasını (torsion) azaltma gibi bir avantajı da vardır. Aileronlar genellikle daha uzun moment koluna sahip oldukları için, küçük bir açı bile çok büyük bükülme momentlerine yol açabilir. Spoilerler ise, daha kısa moment koluna sahip olduklarından, burkulma momentlerini azaltır ve kanat yapısının daha stabil olmasını sağlar.
Spoilerlerin Hız Kesici (Air Braking) Olarak Kullanımı
Uçaklar yüksek hızlarla uçarken, zaman zaman hızlarını kontrol etmek gerekebilir. Hız kesici olarak kullanılan spoilerler, uçuş sırasında hızın azaltılmasına yardımcı olur. Spoilerlerin açılması, kanat üzerindeki hava akımını bozarak, uçuş hızını düşürmek için kullanılır. Bu, motor gücüne müdahale etmeden sadece aerodinamik kuvvetler aracılığıyla yapılır. Hız kesici olarak çalışan spoilerler, uçakların motor gücünü değiştirmeden hızını düşürmesine yardımcı olur ve aynı zamanda uçuş güvenliğini artırır.
Hız kesici olarak kullanılan spoilerler, genellikle uçuş sırasında her iki kanatta simetrik bir şekilde açılır. Spoilerlerin eşit miktarda açılması, uçağın dengeyi kaybetmeden hızını azaltmasını sağlar. Bu kullanım, özellikle yüksek irtifalarda ve türbülanslı hava koşullarında uçarken, hızın aniden azaltılması gerektiğinde önemli bir rol oynar. Uçakların hız kontrolü sağlamak için spoilerleri kullanması, uçağın manevra kabiliyetini artırır ve yakıt tasarrufu sağlar.
Spoilerlerin İnişte Yer Freni (Speed Brake) Olarak Kullanımı
Spoilerlerin en önemli kullanım alanlarından biri de iniş sırasında yer frenlerinin desteklenmesidir. Uçak inişe geçtiğinde, spoilerler genellikle otomatik olarak açılır ve kanat yüzeyindeki lift kuvvetini azaltarak, uçağın tekerleklerine daha fazla yük binmesini sağlar. Bu sayede, uçağın pist üzerinde daha hızlı bir şekilde durması sağlanır. İniş sırasında spoilerlerin açılması, sadece hız kesme amacıyla değil, aynı zamanda aerodinamik frenleme (air braking) sağlamak için de önemlidir.
Yer frenleyici olarak kullanılan spoilerler, genellikle tekerlekler yere değdiği anda devreye girer ve tüm kanat yüzeyinde açılır. Bu, uçağın hızını önemli ölçüde azaltırken, tekerleklerin üzerine binen ağırlığın artırılmasına yardımcı olur. Bu aerodinamik frenleme, uçağın pist üzerinde daha kısa bir mesafede durmasını sağlar.
İniş sonrası, hız kesicilerin (speed brake) etkinliği, motorun ters itiş gücü ve tekerlek frenleri ile birleşerek maksimum etkinlik gösterir. Spoilerlerin açılması, lift kuvvetini tamamen ortadan kaldırarak, uçağın ağırlığıyla tamamen tekerleklerin üzerine basılmasına imkan tanır. Bu, uçuş sırasında normalde kanatların ürettiği kaldırma kuvvetinin azalmasına ve böylece frenleme sürecinin daha verimli olmasına yardımcı olur.