Kaza Sonrası Bir Uçağa Ne Oluyor?

Uçak kazalarının ardından geriye kalan gövde çoğu zaman “hurda” gibi görünse de aslında oldukça değerli malzemeler içerir. Özellikle alüminyum, modern uçakların ana yapı malzemelerinden biridir ve geri dönüşüm açısından büyük önem taşır.

Bir uçak ciddi bir kaza geçirdikten sonra, öncelikle uzman yetkililer enkaz üzerinde kapsamlı bir inceleme yapar. Bu inceleme hem kaza soruşturması hem de güvenlik açısından zorunludur. Yetkililer çalışmalarını tamamlamadan hiçbir parça sökülemez ve yerinden oynatılamaz.

Soruşturma tamamlandıktan sonra uçak “parçalama (teardown)” sürecine girer. Bu aşamada uçaktan mümkün olduğunca fazla değerli parça kurtarılır.

Önce değerli parçalar sökülür

Bir uçağın gövdesi geri dönüşüme gönderilmeden önce en değerli parçaları sökülür. Bunlar, kullanılabilir durumda olsun ya da olmasın, genellikle şunlardır:

Motorlar
İniş takımı
Aviyonik sistemler (uçuş bilgisayarları ve elektronik sistemler)
Kontrol sistemleri
Kullanılabilir iç kabin ekipmanları

Bu parçalar çoğu zaman bakım ve testten geçirilerek başka uçaklarda yeniden kullanılabilir.

Bazı parçalar ise tamamen sökülerek parça piyasasında satılır ya da yedek parça olarak değerlendirilir. Uçak parçaları arasında en yüksek değere sahip olanlar genellikle motorlardır.

Gövdeye (alüminyum yapı) ne olur?

Tüm kullanılabilir parçalar çıkarıldıktan sonra geriye uçağın gövdesi kalır. Bu gövde büyük oranda alüminyum ve alüminyum alaşımlarından oluşur.

Bu aşamadan sonra uçak genellikle:

Büyük parçalara ayrılır
Metal geri dönüşüm tesislerine gönderilir
Eritilerek yeniden ham madde haline getirilir

Bu sürecin amacı, alüminyumun yeniden üretim zincirine kazandırılmasıdır.

Alüminyumun geri dönüşüm süreci

Uçaklardan elde edilen alüminyum genellikle yüksek kaliteli bir hammaddedir. Ancak bu malzemenin yeniden uçak üretiminde kullanılması sanıldığı kadar kolay değildir.

Bunun nedenleri şunlardır:

Alaşım karışımlarının farklı olması
Sertifikasyon gereklilikleri
Malzemenin üretim, kullanım ve imha süreçlerinin izlenebilir olma zorunluluğu (traceability)

Bu nedenle geri dönüştürülen alüminyum çoğu zaman otomotiv, inşaat veya endüstriyel ürünlerde kullanılır.

Kapalı döngü (closed-loop) geri dönüşüm hedefi

Son yıllarda havacılık sektörü, alüminyumun tekrar uçak üretiminde kullanılabilmesini sağlayacak sistemler üzerinde çalışmalar yürütmektedir.

Amaç, eski uçaklardan elde edilen alüminyumun yeniden yüksek kaliteli havacılık alaşımlarına dönüştürülmesidir.

Yeni çalışmalar bunun bazı durumlarda mümkün olabileceğini gösterse de, henüz yaygın bir uygulama değildir.

Ne kadar malzeme geri dönüştürülebilir?

Bir ticari uçağın büyük bölümü geri dönüştürülebilir malzemelerden oluşur. Şaşırtıcı şekilde, söküm işlemleri sonucunda uçağın %85–%90’ından fazlası geri kazanılabilir. Ayrıca motorlar ve metal parçaların neredeyse tamamı yeniden kullanılabilir veya eritilerek geri dönüştürülebilir.

Ancak uçak gövdesinde ve kanatlarında bulunan karbon fiber gibi kompozit malzemeler, alüminyum kadar kolay geri dönüştürülemez.

Neden uçaklar kaza sonrası çöpe gitmez?

Uçaklar çok yüksek maliyetli araçlar olduğu için tamamen atılmaları ekonomik değildir. Bu nedenle süreç genellikle şu şekilde ilerler: