Nöbetçi Eczaneler
Bir uçak fabrikada neredeyse tamamlanmış olabilir.
Motorları takılmış, kabini hazırlanmış, boyası yapılmış olabilir. Ancak sertifikalı küçük bir bağlantı elemanı, sensör veya başka bir komponent eksikse uçak teslim edilemez.
Farnborough Airshow’da sektör temsilcilerinden biri durumu oldukça basit şekilde özetledi: Yaklaşık 10 dolarlık bir parçanın eksikliği yüzünden 200 milyon dolarlık bir uçağın fabrikanın kapısından çıkamayabileceğini söyledi.
Neden Başka Bir Parça Takıp Devam Edilemiyor?
Otomotiv sektöründe eksik bir parçanın alternatifini bulmak nispeten kolay olabilir. Havacılıkta ise durum çok daha karmaşık.
Uçaktaki parçaların önemli bölümü belirli üreticiler, teknik standartlar ve sertifikasyonlar üzerinden onaylanıyor. Eksik parçanın yerine aynı boyutta başka bir ürün takmak yeterli değil.
Parçanın hangi malzemeden üretildiği, dayanıklılığı, üretim süreci ve hangi uçak sisteminde kullanılabileceği belgelenmek zorunda.
Bu nedenle birkaç dolarlık bir komponent bile kritik üretim zincirinin parçasına dönüşebiliyor.
Binlerce Tedarikçi, Tek Bir Uçak
Modern yolcu uçakları tek bir fabrikada sıfırdan üretilmiyor.
Motorlar, koltuklar, iniş takımları, elektronik sistemler ve gövde parçaları dünyanın farklı bölgelerindeki tedarikçilerden geliyor.
Bu sistem verimli çalıştığında üreticiler yüksek hızda uçak teslim edebiliyor. Ancak zincirin en küçük halkalarından birinde sorun yaşandığında bütün üretim hattı yavaşlayabiliyor.
Boeing de 737 üretim hattında parçaların bulunmasını hızlandırmak için barkod tabanlı yeni takip sistemleri kullanmaya başladı. Şirket, bazı parçaların üretim hattında bulunmasının daha önce saatler alabildiğini, yeni sistemle bu sürenin dakikalara indirildiğini belirtiyor.
Havayolları Binlerce Uçağı Bekliyor
Sorunun ölçeği artık tek tek uçaklarla sınırlı değil.
IATA’ya göre havayollarının filo yenileme ve büyüme planları, 5 binden fazla yeni uçağın geciken teslimatından etkilenmiş durumda. Sektör aynı zamanda motor bakım darboğazları, kritik parça sıkıntıları ve giderek uzayan komponent teslim süreleriyle karşı karşıya.
Airbus ve Boeing’in dev sipariş defterlerine rağmen sektörün temel problemi artık uçak satmak değil, bu uçakları zamanında üretebilmek.
Temmuz ayında her iki üreticinin de bazı kritik uçak parçalarını normalde kullanılan deniz veya kara taşımacılığı yerine dev Antonov An-124 kargo uçaklarıyla acilen taşıması, üretim hatlarındaki zaman baskısının ne kadar arttığını gösterdi.
Uçağın Değeri Değil, Eksik Parçanın Önemi Belirleyici
Havacılık üretimindeki paradoks tam olarak burada.
Bir parçanın maliyeti 10 dolar olabilir. Ama o parça olmadan uçak tamamlanamıyorsa gerçek ekonomik değeri fiyat etiketinden çok daha büyük hale geliyor.
Uçak fabrikada bekledikçe üreticinin teslimatı gecikiyor, havayolu yeni kapasitesini kullanamıyor ve sonraki uçakların üretim programı da etkilenebiliyor.
Bu yüzden günümüz havacılığında yüz milyonlarca dolarlık uçakları üretmenin en zor tarafı bazen dev motorları veya gelişmiş elektronik sistemleri geliştirmek değil.
Doğru parçanın, doğru sertifikasyonla, doğru fabrikaya ve tam zamanında ulaşmasını sağlamak.