Nöbetçi Eczaneler
10 Ağustos 1949’da Toronto yakınlarındaki Malton Havalimanı’ndan dört jet motorlu sıra dışı bir yolcu uçağı havalandı.
Adı Avro Canada C-102 Jetliner’dı.
İlk uçuş yaklaşık 65 dakika sürdü ve uçak bu başarıyla Kuzey Amerika’nın ilk jet motorlu yolcu uçağı, dünyanın ise de Havilland Comet’in ardından ikinci jet yolcu uçağı oldu. Comet yalnızca 13 gün önce ilk uçuşunu gerçekleştirmişti.
Bugünden bakıldığında daha da şaşırtıcı olan ise zamanlama.
Jetliner uçtuğunda Boeing’in yolcu taşımacılığını değiştirecek 707’sinin prototipi henüz gökyüzüne çıkmamıştı. Boeing’in 367-80 prototipi ilk uçuşunu ancak 1954’te gerçekleştirecekti.
Pistonlu Uçakların Çağında Jet Yolcu Uçağı
1949’da dünyanın büyük bölümü hala piston motorlu yolcu uçaklarıyla seyahat ediyordu.
Douglas DC-6 ve Lockheed Constellation gibi uçaklar uzun mesafeli hava taşımacılığının temelini oluşturuyordu.
Avro Canada ise geleceğin farklı olacağını görmüştü.
C-102 Jetliner dört jet motoruyla tasarlanmıştı ve özellikle Kuzey Amerika’nın yoğun şehirleri arasında hızlı yolcu taşımacılığı hedefleniyordu. Jet motorları sayesinde dönemin pervaneli uçaklarından daha yüksek hızlara ulaşabilecek bir ulaşım modeli sunuyordu.
Bir başka deyişle Kanada, ticari havacılığın birkaç yıl sonra yaşayacağı büyük dönüşümü oldukça erken görmüştü.
Howard Hughes Bile Uçakla İlgilendi
Jetliner’ın performansı ABD’de de dikkat çekti.
Havacılık dünyasının en tanınan isimlerinden Howard Hughes uçağa ilgi gösterdi ve modelin ABD’de lisans altında üretilmesi ihtimali gündeme geldi. Uçağın özellikle yoğun Kuzey Amerika rotalarında kullanılabileceği düşünülüyordu.
Kağıt üzerinde Jetliner’ın önünde büyük bir pazar vardı.
Ancak projenin kaderini teknoloji değil, dönemin savunma öncelikleri değiştirdi.
Soğuk Savaş Jetliner’ı Durdurdu
1950’lerin başında Soğuk Savaş hız kazanırken Kanada’nın askeri uçak ihtiyacı arttı.
Avro Canada’nın kaynakları giderek CF-100 Canuck savaş uçağı programına yönlendirildi. Jetliner ise ticari potansiyeline rağmen şirketin ve Kanada hükümetinin öncelikleri arasında geri plana düştü.
Sonunda proje durduruldu ve uçak seri üretime geçemedi.
Böylece Kuzey Amerika’nın ilk jet yolcu uçağı, havacılık tarihinde büyük bir endüstriyel başarıya dönüşmek yerine tek prototiplik bir hikaye olarak kaldı.
Ardından Boeing Geldi
Avro Jetliner’ın ilk uçuşundan yaklaşık beş yıl sonra Boeing, 367-80 prototipini havalandırdı.
Bu tasarım daha sonra Boeing 707’ye dönüşecek ve 1958’de Pan Am ile tarifeli hizmete başlayarak jet yolcu taşımacılığının dünya çapında yayılmasında belirleyici rol oynayacaktı.
Boeing’in başarısı yalnızca daha iyi bir uçak üretmesinden kaynaklanmadı.
Şirket doğru zamanda büyük üretim kapasitesini, havayolu müşterilerini ve Amerikan pazarını arkasına alarak jet teknolojisini ticari bir ürüne dönüştürebildi.
Avro Canada ise aynı geleceği yıllar önce görmüş olmasına rağmen bunu seri üretime taşıyamadı.
Havacılığın En Büyük “Ya Eğer?” Hikayelerinden Biri
C-102 Jetliner bugün havacılık tarihinin en ilginç kayıp fırsatlarından biri olarak hatırlanıyor.
Kanada, jet yolcu uçağı yarışında yalnızca birkaç gün farkla dünya ikincisi olmuş ve Kuzey Amerika’da herkesten önce bu teknolojiyle uçmuştu.
Ancak havacılık tarihinde ilk olmak her zaman yeterli değil.
Bir uçağın başarılı olabilmesi için iyi mühendisliğin yanında üretim kapasitesi, finansman, siyasi destek, doğru zamanlama ve güçlü bir müşteri ağı da gerekiyor.
Avro Jetliner’ın hikayesi bu yüzden yalnızca unutulmuş bir uçak hikayesi değil.
Kanada’nın, dünya yolcu havacılığını değiştirecek jet çağının kapısını Boeing’den yıllar önce araladığı ancak içeri giremeyip fırsatı başka bir ülkeye bıraktığı hikaye.